میدان امام علی (میدان عتیق)

میدان امام علی (میدان عتیق)

میدان امام علی همچنین مشهور با نام‌های تاریخی میدان عتیق و میدان کهنه، نام میدانی واقع در مرکز شهر اصفهان است که از احیای سبزه‌میدان (میدان عتیق یا میدان کهنه) با مسجد جامع ایجاد می‌گردد که متشکل از چهار فضای اصلی شامل مجموعه میدان اصلی، جلوخان مسجد جامع، مجموعه زیرگذرها و پارکینگ و قطعات بلافصل پیرامون میدان می‌باشد که فاز اول آن یعنی زیرگذرها به بهره‌برداری رسیده‌است. این میدان شامل زیرگذر و پارکینگ طبقاتی به همراه یک سازه مسطح نسبتاً ذوزنقه شکل است که از یک سو مسجد جامع اصفهان را به بنای هارونیه و از سوی دیگر به مدرسه و کاروانسرای کاسه‌گران و بازار بزرگ اصفهان متصل می‌کند.


ميدان كهنه اصفهان اثري متعلق به دوره سلجوقي

اصفهان در پیش از اسلام و در عصر هخامنشیان با نام «گابال» یا «گابی» شناخته می شد و در عهد ساسانیان نیز با نام «اسپهان» مرکز تجمع سپاهیان و لشکریانی بود که از شهرهای جنوبی تر نظیر کرمان، فارس و خوزستان در این ناحیه تجمع می یافتند.

این شهر در ادوار پس از اسلام به «اصفهان» تغییر نام داد و به عنوان یک مرکز حکومتی و پایتختی مطمئن برای سلسله های مختلفی چون آل بویه، دیلمیان، سلاجقه و صفویان مورد استفاده قرار گرفت.

در اوایل اسلام، اعراب، یکی از مساجد را در کالبد اولیه شهر یعنی در ضلع جنوب غربی محله یهودیه یا شمال شرقی میدان امام علی(ع) (میدان كهنه ) بنا کردند.

در همان سال حاکم وقت اصفهان در فاصله میدان، دو منطقه شهری جی و یهودیه و در محله ای به نام خوشینان در جنوب میدان امام علی(ع) که در حوالی کنونی مسجد شعیا و امام زاده اسماعیل قرار داشت، برای خود تختگاهی برپا کرد.

پس از آن و با روی کار آمدن دیلمیان (آل بویه) اصفهان نسبت به پیش از خود به رشد و شکوفایی چشمگیری دست یافت و این امر موجب گسترش محلات شهر و تقسیم بندی آن به چهار مرحله جهود باره واقع در شمال شرقی، مسجد جامع و میدان عتیق کنونی، کران در ضلع جنوب شرقی، کوشت در جنوب غربی و دردشت در شمال غربی، شهر شد.

در این زمان هسته اولیه شهر در میدان عتیق کنونی قرار داشت و فضای باز و وسیع میدان کهنه که پیش از آن مکانی مناسب جهت اسب دوانی، چوگان و داد و ستد بود، در این دوران به فضایی مشترک جهت عملکرد حکومتی و مذهبی دست یافت.

از آن زمان در اطراف این میدان هنوز آثاری بر جای مانده است که از جمله آن ها می توان به شبستان های ستون دار ضلع جنوبی مسجد جامع عتیق و سردر جورجیر، واقع درمسجد جامع حکیم اشاره کرد.

در عهد سلاجقه نیز که اصفهان به عنوان مقر حکومتی حکام این خاندان برگزیده شد، ابنیه مختلفی در چهار جهت میدان اصلی شهر یعنی میدان عتیق شکل گرفتند که از میان آن ها عناصر حکومتی، مذهبی، بازرگانی و سیاسی از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده اند.

از این دوران نیز آثار بسیاری در اطراف میدان كهنه اصفهان برجای مانده که از میان آن ها می توان گنبد نظام الملک و گنبد تاج الملک در مسجد جامع، مناره مسجد علی، قسمت هایی از بازار غاز، بخش عمده ای از بنای امام زاده اسماعیل و مقبره نظام الملک و ملک شاه سلجوقی واقع در محله دارالبطیخ اشاره کرد.

با سقوط حکام سلجوقی و هجوم ایلخانان و تیموری اکثر محلات و تاسیسات شهری اصفهان رو به ویرانی گذاشت؛ ولی با این وجود گرایش برخی از سرداران مغول به دین مبین اسلام و آشنایی آن ها با دین و فرهنگ غنی ایران اسلامی بخشی از این خرابی ها را جبران کرد.

در میان آثاری که از دوره ایلخانی و تیموری در اطراف میدان عتیق برجای مانده باید از امام زاده جعفر واقع در ابتدای ضلع غربی خیابان هاتف، چهلستون های متعدد و دو محراب بسیار پرکار و زیبا از زمان سلطان الجایتو در شبستان مسجد عتیق نام برد.

اما اوج شکوه و جلال شهر اصفهان زمانی بود که ستاره اقبال سلاطین صفوی درخشان شد و ظهور حکومت مقتدر و یک پارچه آن ها، دیگر بار، اصفهان را در همه ابعاد و زمینه ها شهره خاص و عام کرد.

چند سالي است اين ميدان احيا شده و به شكلي كه مسافران و گردشگران مي توانند همانند ميدان نقش جهان هم از بناهاي اطرف اين م و هم از بازار آن ديدن كنند .

شما مسافر عزيز نوروزي كه به اصفهان سفر مي كنيد حتما بازديد از مجموعه تاريخي ميدان امام علي (ع) ديدن فرماييد .

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان

Related Post

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *