ملایر

ملایر
ملایر-1.jpg.png
کشور  ایران
استان همدان
شهرستان ملایر
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی مال‌آگر،[۱] مل‌آگر، مال‌آیر، دولت‌آباد[۲]
سال شهرشدن ۱۱۸۷ خورشیدی[۲]
مردم
جمعیت ۱۶۹٬۳۵۲ تن[پاورقی ۱][۳][۴]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۲۱۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۲۵ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۸ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۳۰۰ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه ۵۰ روز
اطلاعات شهری
نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی محمد کاظمی
احد آزادیخواه
شهردار علیرضا رضایی[۵][پیوند مرده]
ره‌آورد کشمش، باسلق، شیره انگور
قالی ابریشم، صنایع چوبی
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۱
وبگاه malayer.ir[پیوند مرده]
شناسهٔ ملی خودرو  ایران۲۸ ج، ل، م[نیازمند منبع]
تابلوی خوش‌آمد به شهر
ملایر بر ایران واقع شده‌است

ملایر
روی نقشه ایران
۳۴.۲۹۴۲° شمالی ۴۸.۸۲۰۰° شرقیمختصات: ۳۴.۲۹۴۲° شمالی ۴۸.۸۲۰۰° شرقی

مَلایر شهری بزرگ و تاریخی در غرب ایران است. این شهر مرکز شهرستان ملایر و ۳۸۶ کیلومتر غرب پایتخت و در ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی مرکز استان واقع شده است. این شهر دومین شهر بزرگ استان همدان از نظر جمعیت به‌شمار می‌آید.جمعیت ملایر با سه شهرک اغماری نامیله ،ازناو،حاجی آباد۱۹۴,۲۵۵ هزار نفر می باشد.ملایر از ترکیب دو واژه «مال» و «آیر» تشکیل شده که به معنی سرزمین آتش است. همچنین به سرزمین آریایی‌ها نیز تعبیر شده است. ملایر از ۳ مرکز استان با نام‌های: شهرکرد، یاسوج، سمنان بزرگتر است. قدمت سکونت در محل کنونی ملایر به تمدن ایلام بازمی‌گردد. پس از ایلامی‌ها، مادها در ملایر ساکن شدند. همچنین بررسی تپه نوشیجان٬آتشکده و قلعه‌ای باستانی در ۱۵ کیلومتری غرب ملایر با کاوش‌های باستان‌شناسان دراین تپه باستانی سه طبقه شناسایی شد که طبقه اول را به مادها، طبقه دوم را به هخامنشیان و طبقه سوم را به ساسانیان نسبت می‌دهند.[۶] مردم ملایر به زبان فارسی[۷] و گویش ملایری تکلم می‌کنند. شهرداری ملایر در سال ۱۳۱۷ تأسیس و این شهرداری هم اکنون دو منطقه دارد. فرمانداری ویژه شهرستان ملایر در این شهر قرار دارد.
ملایر دارای ۳ میلیون و ۱۱۴ هزار متر مربع پارک است که شامل ۴۰ پارک شهری، ۴ پارک جنگی و یک پارک قدیمی به نام پارک سیفیه است. سرانه فضای سبز در ملایر بیش از ۱۹ متر مربع است. از جمله آثار دیدنی در ملایر می‌توان به پارک سیفیه ، یخچال میرفتاح ،شهر زیرزمینی دوره اشکانیان، پروژه مینی ورد، بام ملایر و دریاچه کوثر اشاره کرد.
ملایر دارای طبیعت معتدل کوهستانی با زمستان‌های سرد و پر برف و تابستان‌های معتدل است. وجود روستاها و زمین‌های وسیع کشاورزی و باغ‌های حاصل خیز انگور و فاصله کمتر از ۱۵۰ کیلومتر با سه مرکز استان و قرارگیری بر سر راه‌های مواصلاتی اصلی، همچنین گستردگی صنعت مبلمان و منبت در توسعه ملایر مؤثر بوده‌اند.
هم اکنون این شهر دارای ۱۰ مرکز آموزش عالی است. صنایع و کارخانه‌های فعال در ملایر در زمینه صنایع چوب و مبلمان می‌باشد. از ره‌آوردهای ملایر می‌توان به فرش، خشکبار و عسل اشاره کرد.

 

نام‌شناسی

آتش بازی در ملایر

ملایر از دو واژه «مال» و «آیر» تشکیل شده است. مال به معنی خانه و آیر به معنی آتش است.[۸][۹] بنابراین می‌توان مال‌آیر را به معنی سرزمین آتش معنی کرد. امروزه نیز پس از هزاران سال برروی کوه‌های شهر در شب‌های نوروز آتش روشن می‌کنند.[۸] نظر دیگر بر این است که ملایر از واژگان «مال» به معنی خانه و «آیر» به معنی آریایی‌ها گرفته شده، یعنی سرزمین آریایی‌ها.[۲]

تاریخ

پیش از اسلام

آغاز دورهٔ تاریخی

پژوهش‌های باستان‌شناسی در تپه پری ملایر نشانگر دیرینگی دشت ملایر در آغاز دورهٔ تاریخی است. بر پایهٔ یافته‌های باستان شناسان در تپه پری ملایر، منطقهٔ ملایر در دورهٔ ایلام قدیم دارای حکومت مستقل محلی بوده که با همسایگان خود روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بسیاری داشته است. باتوجه به نزدیکی مقر حکومت سلسلهٔ دوم ایلام قدیم به منطقهٔ پری ملایر در این عصر روابط نزدیک این منطقه با پادشاهی سیماشکی محتمل به نظر می‌رسد.[۱۰][۱۱] سیماشکی یکی از سلسله‌های تمدن ایلام و پایگاه سیاسی این سلسله به احتمال فراوان خرم‌آباد امروزی بوده است.[۱۲]

دوره آریایی‌ها

شاید بتوان گفت کهن‌ترین سندی مرتبط با این دوره مه در آن به صراحت نام ملایر برده شده است را سکه‌های روزگار ساسانی دانست که نام Malayir بر روی آن دیده می‌شود.[۱۳]

آتش کده نوشیجان

ملایر پیش از ساسانیان جزو حوزه اکباتان و در دوره ساسانیان یکی از نواحی پایتخت ان زمان بوده‌است. از حوادث مهمی که در عهد ساسانیان در ملایر اتفاق می‌افتد مخفی شدن یزدگرد سوم شاه وقت ایران که پایتختش در شهرستان ملایر بوده است هنگام حمله اعراب در قلعه‌ای بر کوهی در چند کیلومتری شهر کنونی ملایر که هنوز به کوه یزدگرد مشهور است، می‌باشد.

در ده کیلومتری جاده ملایر به سمت بروجرد کوهی است بنام یزدگرد که آثار قلعه‌ای مخروبه بر آن هنوز باقی است. در تاریخ آمده‌است که یزدگرد سوم آخرین شاه ساسانی هنگامی که از اعراب در مداین شکست خورد برای تجدید قوا و جمع‌آوری لشکر به حوالی ملایر گریخت. از آنجا که ملایر در آن زمان یکی از نواحی پایتخت بوده این نام گذاری بی‌حکمت نبوده و این مکان آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بوده‌است. انوج نیز یکی از روستاهای بسیار قدیمی آن می‌باشد که دارای قلعه‌ای بسیار قدیمی بنام قلعه انوج است که در حال نابودی است. به نظر می‌رسد این قلعه مربوط به دوره اشکانی باشد.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷]

برابر مدارک موجود مردم ملایر در زمان حملهٔ عربان، دلیرانه از خود مقاومت کردند. ابن شادی (۵۲۰ه. ق) در مجمل التواریخ و القصص، در ضمن شرح جنگ نهاوند می‌نویسد: «جماعتی از شهدای تازیان و از صحابه، بهری از ایشان با جراحت در حدود خوابق و ملایر هرجا افتاده‌اند و بعضی را در این جای‌های مشهد ظاهر است».[۱۸]

پس از اسلام

دوره زندیه

شهر ملایر در زمان افشار از اهمیت بسزایی برخوردار بوده است و در کتاب خواجه تاجدار آمده است پس از فوت نادر شاه، کریم خان زند ابتدا توانست بر ملایر مسلط شده و سپس نهاوند و تویسرکان را ضمیمه این شهر نمود، و بعد از غلبه بر مهر علی خان تکلو حاکم همدان توانست همدان را به تصرف خود در بیاورد و بعد از آن اصفهان و گلپایگان را تسخیر نمود[۱۹][نیازمند منبع] و بطور موقتی ملایر را پایتخت و مقر فرماندهی خود نمود و سپس پایتخت را به فارس برد.[۲۰][نیازمند منبع]

علل شکل گیری شهر

آنچه در شهر ملایر قابل مشاهده است، در شمال و شمال غرب، بقایای قلعه زندیه و قلعه چوبین بوده است که هر یک از این دو محله به سمت مرکز شهر کنونی توسعه یافته‌اند و به بخش مرکزی تازه ساز شهر وصل می‌شدند. قاجاریان از اتصال این دو مرکز جمعیتی و ایجاد یک شهر در این نقطه اهدافی داشتند که می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:[۲۱]

  • شواهد نشان می‌دهد که حاکمان قاجار برای کنترل و تسلط بر منطقه‌ای که در میانهٔ شهرهای همدان، نهاوند، تویسرکان و اراک فاقد یک مرکز شهری بوده است با توسعه شهر کنونی ملایر علاوه برتسلط سیاسی و اجتماعی، از تولیدات دامی، کشاورزی و صنایع دستی منطقه به ویژه فرش هم استفاده نموده‌اند.
  • موقعیت مناسب طبیعی و جغرافیایی موجب تداوم زیستگاهی و توسعه آن در دو سدهٔ اخیر شهر بوده است.
  • یکی دیگر از دلایل پیدایش و شکل گیری شهر کنونی ملایر، قرارگیری ملایر بر سر راه‌های تجاری و کاروانی و عتبات عالیات بوده است.[۲۲]
زیرساخت‌های اولیه

هستهٔ اولیهٔ شهر ملایر، قلعهٔ بهرام چوبین است.[۲۳] این دژ یکی از پایگاه‌های مهم نظامی بهرام چوبین سردار نامی خسرو پرویز ساسانی بوده است. بهرام چوبین مدت کوتاهی هم شاهنشاه ایران شد. قلعهٔ بهرام چوبین در خیابان وفایی ملایر واقع شده است و به عنوان هسته اولیهٔ شهر ملایر شناخته می‌شود. هرچند امروزه با توسعهٔ شهر ملایر، قلعه بهرام چوبین در زیر خیابان و خانه‌های منطقه مدفون شده است، اما در سال ۱۳۵۶ حفاری‌هایی از سوی دیوید استروناخ در این نقطه انجام شده است.[۲۴] پس از آنکه ایل زند دوباره به ملایر وارد شدند، در کنار قلعه چوبین، قلعه‌ای ساختند که بعدها به قلعه زندیه معروف شد.[۲۵]

دوره قاجار
تاسیس شهر

نمای منطقه یک شهری ملایر در شب

شهر امروزی ملایر در ۱۲۲۴ هجری قمری به دستور فتحعلی‌شاه قاجار، توسط فرزند وی محمدعلی میرزای دولتشاه، والی کرمانشاه، بنا نهاده شد و شیخعلی میرزا به پاس قدردانی از دولتشاه، این شهر را «دولت‌آباد» نامید.[۲][۱۲][۲۶] دولت‌آباد مرکز ولایت ثلاث بود.[۲۷] اصطلاح ولایت ثلاث در تقسیم‌بندی‌های کشوری دوره ناصرالدین‌شاه قاجار ایجاد شد و شامل دولت‌آباد (ملایر)، نهاوند و تویسرکان می‌شد. ملایر شهری حاکم نشین بود و کلیه دفاتر دولتی و اداری ولایت در این شهر متمرکز بودند.[۲۷]
در این دوره شهرسازی در ملایر تحت تأثیر سبک معماری اصفهانی قرار گرفت و با احداث بلوار و خیابان‌ها سبک تازه‌ای در شهرسازی به وجود آمد که شهر ملایر نیز تا اواخر دوره قاجار تحت تأثیر این سبک قرار داشت.[۲۸]
از جمله خانه‌های قدیمی ساخته شده در این دوره می‌توان به خانه لطفعلی خان، خانه منصوری، خانه بابایی، خانه شیرزادی و خانه محمدباقر محسنی اشاره کرد.[۲۸]

ملایر نسبت به دو شهر نهاوند و تویسرکان شهر تازه تأسیسی به شمار می‌آید. با این حال این شهر در دوره قاجار مرکز ولایت ثلاث بود. رونق این شهر در دوران فتحعلی‌شاه قاجار آغاز شد. توسعه ملایر به شخصی به نام شیخعلی میرزا شیخ‌الملوک سپرده شد، وی در رقابت با برادرش که بر بروجرد، اراک و کرمانشاه سلطه داشت رونق ملایر را آغاز کرد. از جمله دستاوردهای شیخ‌الملوک می‌توان به احداث مدرسه، حمام و کاروانسرا اشاره کرد. پس از آن از مردم شهرهای اطراف خواسته شد در ملایر ساکن شوند.[۲۶]

حسن پیرنیا نخست‌وزیر ایران در اواخر عهد قاجار در خصوص قدمت ملایر می‌نویسد:[۹]

شاهان اشکانی در همدان به سر می‌بردند و در مواقع خطر برای حفاظت پادشاهی همدان را ترک کرده و به شهرهای اطراف آن زمان مانند ملایر و دژهای مستحکم آن روی می‌آورده‌اند.

هنگامی که قاجاریان به زمام داری رسیدند، با وصلتی که فتحعلی‌شاه قاجار با زندیه نمود، در صدد دلجویی زندیه برآمد، شاه ایران در سال ۱۲۲۱ هجری قمری به فرزند بزرگش (شاهزاده محمد علی میرزا) که متخلص به «دولتشاه» بود دستور داد در کنار قلعه زندیه شهری کوچک بنا کند و او منطقه بین قلعه چوبین و قلعه زندیه را برگزید. پس از دولتشاه، فتحعلی‌شاه دیگر فرزندش یعنی شیخعلی میرزا را که از طرف مادر به زندیه می‌رسید را به حکومت ملایر منصوب کرد. به این ترتیب طرح اولیه شهر ملایر شکل می‌گیرد.[۲۹]

در آن دوران چهار دروازه در ابتدای چهار ورودی شهر ملایر و نیز برج و باروهای قدیمی در اطراف این دروازه‌ها ساخته شد. در واقع در کنار هر دروازه، یک محله وجود داشته است که همه درون برج و باروی شهر (شارستان) قرار داشته‌اند. در غرب خیابان امام رضا کنونی دروازهٔ سامن و کاروانسرای شترخواب تقریباً در شرق تکیه امام رضا، برج دروازه سنگی در شمال دروازه سامن و برج خاکریز در خیابان صفرخانی کنونی، برج قلاویز در میدان زندیه، برج خندق در ابتدای خیابان طلوعی و مقابل برج خندق، برج دیگری نیز بود. برج یخچال در خیابان خیام، برج حاج جهان شاد در اول ازنا، برج آقا جنب مسجد کلهر، برج زورآباد در کنار دروازه زورآباد، برج حسین علی خان در میدان فعلی امام در جای مسجد صفی که بزرگ‌ترین بود قرار داشتند. این برج‌ها و دروازه‌ها می‌توانند تصویری از دولت‌آباد اولیه را در ذهن ما ترسیم کنند. برج‌های گلی که به هم متصل بودند و در این محدوده «هسته اولیه دولت‌آباد» بزرگ‌ترین قصر به نام قصر آیین (بهشت آیین) تقریباً در محل فعلی هلال احمر با مساحتی بسیار و ارتفاعی بلند ساخته شد. در کنار این برج عمارت گوهرالملوک دختر شیخ الملوک بود که به قصر گوهر الملوک معروف بود. همچنین در درون شهر، محله‌های زورآباد یا فرح آباد، فراهانی، دولت‌آباد، زندیه، کهنه، قبِّه‌ای‌ها، امامی‌ها و میدان حکومتی و دیگر تأسیسات شهری مانند بازار، مسجد، حمام، کاروانسرا، دیوانخانه و سربازخانه شکل گرفت. همچنین قنات‌های ملایر عبارت بودند از دولت‌آباد، پارک، موده، بهارستان و جعفرآباد. پس از شیخعلی میرزا، سیف الدوله، ابولقاسم خان نوری، محمد علی خان میرفتاح و جامع قاسم خوانساری در توسعه وگسترش شهر فعالیت داشتند.[۲۲][۳۰]

مناطق جدا شده از ملایر

استان پنجم

شهرستان‌های فعلی نهاوند و تویسرکان در گذشته طبق قانون تقسیمات کشوری مصوب سال ۱۶ آبان ۱۳۱۶ جز ملایر بودند که در همان سال از ملایر جدا و به شهرستان ارتقا یافتند همچنین ملایر در استان غرب قرار داشت. چندی بعد در تاریخ ۳ بهمن همان سال تعداد استان‌ها از شش به ده استان تغییر یافت. طبق این تغییرات که تا سال ۱۳۲۷ پایدار بود ملایر بخشی از استان پنجم بود.[۳۱]

جغرافیا

بام ملایر یک روز برفی

لاله واژگون اطراف ملایر
اقلیم

ملایر شهری کوهستانی است و در میان رشته کوه زاگرس قرار گرفته است. بافت اصلی شهر در جلگه‌ایی مسطح ساخته شده[۳۲] و آب و هوایی معتدل کوهستانی دارد.[۲]

موقعیت جغرافیایی

ملایر در ۴۸ درجه و ۴۹ دقیقه و ۳۰ ثانیه از مبدأ گرینویچ و عرض ۳۴ درجه و ۱۷ دقیقه قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۷۲۵ متر است.[۳۲]

زمین‌شناسی

از دیدگاه زمین‌شناسی ملایر در زون سنندج- سیرجان قرار دارد و کمربند ملایر – اصفهان به عنوان یکی از گستره‌های معدنی سرب و روی ایران معرفی شده است.[۳۳] بر اساس اظهار سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کمربند ملایر – اصفهان مهم‌ترین محور روی و سرب ایران است.[۳۴]

مردم شناسی

پس از اینکه قاجارها بر حکومت مرکزی تسلط یافتند، قوم زند دوباره به ملایر بازگشتند و در چند نقطه از دشت ملایر ساکن شدند، سپس اندک اندک چند دستهٔ مهاجر به ملایر وارد و در این شهر ساکن شدند که مبدأ آنان نهاوند، تویسرکان و اصفهان، فراهان و خوانسار و کشور بحرین بود.[۸] در سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ رشد جمعیت در این شهر رشد داشته است. جدول زیر روند این رشد را نشان می‌دهد.[۳۵]

روند رشد جمعیت شهر ملایر از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵
سال ۱۳۳۵ ۱۳۴۵ ۱۳۵۵ ۱۳۶۵ ۱۳۷۵ ۱۳۸۵
جمعیت ۲۱٬۱۰۵ ۲۸٬۴۳۴ ۴۷٬۱۷۷ ۱۰۳٬۶۴۰ ۱۴۴٬۳۷۳ ۱۵۶٬۲۸۹
نرخ رشد (درصد) ۳٫۰۳ ۵٫۱۸ ۸٫۲ ۳٫۳۷ ۰٫۷۷

قومیت‌ها

بر حسب آمار دفتر سیاسی استانداری همدان به نقل از مرکز آمار ایران جمعیت و قومیت‌های شهرستان ملایر به شرح زیر است[۳۶] اکثریت مردم شهرستان ملایر از اقوام فارس می‌باشند و اقلیت‌های لر و لک بیشتر در نواحی جنوبی شهرستان ملایر و روستاهای سمت جاده بروجرد زندگی می‌کنند و اقلیت‌های ترک نیز در نواحی شمالی شهرستان ملایر و در روستاهای سمت جاده همدان و خنداب ساکن می‌باشند.

اقوام شهرستان ملایر
قومیت درصد
فارس
۷۵٪
لر و لک
۱۲٪
ترک
۴٪
سایر
۹٪

گویش

شهرستان ملایر به خاطر موقعیت جغرافیایی‌اش از دیرباز میزبان اقوام گوناگون بوده است و از این روی گویش‌های گوناگونی در آن به وجود آمده است که مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به گویش زند، گویش کردی، گویش ترکی ملایری و گویش کسبی و ننجی اشاره کرد.[۳۷]

گویش ملایری
نوشتار اصلی: پارسی میانه

گویش ملایری گویشی است که مردم شهرستان ملایر در جنوب استان همدان به آن تکلم می‌کنند. این گویش از گویش‌های زبان فارسی و به گویش پارسی میانه نزدیک است.[۳۸] گویش ملایری گویشی است که مردم شهر ملایر مرکز شهرستان ملایر به آن سخن می‌گویند. فرهنگستان زبان و ادب فارسی این گویش را پارسی میانه می‌دانند که به لحاظ اشتراک برخی ویژگی‌های تلفیقی از لهجه همدانی و زبان لری دارد.[۳۹][۴۰] دائرةالمعارف بزرگ اسلامی هم در مقالهٔ فارسی ملایری و کتاب گویش ملایری به بررسی ساختار این گویش پرداخته‌اند.[۴۱][۴۲][۴۳] رودیگر اشمیت نیز معتقد است این گویش به پارسی میانه نزدیک است.[۴۴] در کتاب دانشنامهٔ ملایر گویش ملایری در دنباله زبان مادی به شمار آمده است.[۳۷]

دین

دین بیشتر مردم ملایر اسلام و مذهب آنان شیعه دوازده امامی است. در ملایر اقلیت‌های مذهبی نیز وجود دارد. در گذشته شمار زیادی یهودی در ملایر زندگی می‌کردند که بعد از انقلاب اسلامی بیشتر آن‌ها به اسراییل مهاجرت کرده‌اند. در گذشته کلیسای ارامنه ملایر در ملایر وجود داشته است. در شهرستان ملایر چهار کلیسا وجود داشته که اکنون تنها ویرانه‌های آنها باقی مانده است. این کلیساها عبارتند از:[۴۵]

  • کلیسای مریم مقدس در منطقه اناوش (انوچ)
  • کلیسای استپانوس مقدس در قاسم‌آباد
  • کلیسای سرکیس مقدس در ملایر
  • کلیسای مریم مقدس در شروین (شه ورین)

ضمناً در این شهر چهار منطقه ارمنی نشین بوده است که از کلیساهای آنها اطلاعی در دست نیست.[۴۶]

ترابری

ایستگاه راه آهن ملایر
پایانه مسافربری

شهر ملایر دارای پایانه مسافربری می‌باشد.[۴۷]

راه‌آهن

راه‌آهن غرب کشور حلقه اتصال شرق به غرب کشور است که این شبکه از ایستگاه سمنگان در شهر اراک آغاز و در نهایت به بندر لاذقیه در دریا مدیترانه می‌رسد راه‌آهن شهر ملایر به عنوان بخشی از راه‌آهن غرب است[۴۸] در سال ۱۳۹۱ قطعه اراک ملایر آن تکمیل و قابل بهره‌برداری شده است و قطعه‌ای که این شهر را به کرمانشاه و مرز خسروی متصل می‌کند. تا نیمه نخست سال ۱۳۹۳، ۸۵ درصد پیشرفت کاری داشته است.[۴۹]

فرودگاه ولی عصر

فرودگاه ولی عصر فرودگاهی در دست ساخت در شهر ملایر است. مراحل مقدماتی ساخت این فرودگاه از سال ۱۳۷۲ آغاز شده و هدف از احداث آن خدمات دهی به شهروندان شهرهای ملایر، نهاوند و بروجرد است.[۵۰]

آموزش

مراکز آموزش عالی

سلف غذا خوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر

ملایر دارای ۱۰ مرکز آموزش عالی است،[۲] که در مجموع ۶ هزار نفر دانشجو در مراکز آموزش عالی مستقر در این شهر مشغول به تحصیل می‌باشند.[۲] دانشگاه ملایر وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که هم اکنون نزدیک به ۶۰۰۰ دانشجو در ۶۷ رشته مختلف در این دانشگاه مشغول به تحصیل می‌باشند.[۵۱] دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر[۵۲] و دانشکده سما[۵۳] نیز به عنوان دو دانشگاه غیردولتی در ملایر فعال هستند. از جمله سایر مراکز آموزش عالی شهر ملایر می‌توان به دانشگاه پیام نور،دانشگاه علمی کاربردی دانشکده پزشکی دانشکده پرستاری ملایر دانشگاه غیرانتفاعی ایمان و اندیشه دانشگاه علوم وقرآنی[۵۴] دانشکده علوم قرآنی[۵۵] و چندین مرکز آموزش علمی کاربردی وابسته به دانشگاه جامع علمی کاربردی ملایر اشاره کرد.[۵۶]

حوزه علمیه

در سال ۱۲۳۶ هجری قمری مدرسهٔ علمیهٔ شیخ الملوک در ملایر ایجاد شد. در اواخر دورهٔ حکمرانی شیخ علی میرزا و بنا به درخواست فتحعلیشاه در سال ۱۲۴۷ هجری قمری ملا احمد خراسانی که مقیم اصفهان بود جهت تنظیم امور شرعی در ملایر ساکن شد. پس از درگذشت ملا احمد خراسانی، آشیخ شهاب الدین مصطفوی از شاگردان آیت‌الله حجت به ملایر آمد و مدیریت حوزهٔ علمیه ملایر را در دست گرفت.[۵۷]

گردشگری

موزه‌ها

موزه مردم‌شناسی ملایر
  • موزه مردم شناسی
  • باغ موزه دفاع مقدس ملایر (در دست راه‌اندازی)
  • باغ موزه مشاهیر ملایر (در دست راه‌اندازی)[۵۸]
  • موزه تاریخ طبیعی ملایر (در دست راه‌اندازی)[۵۹][۶۰]
  • موزه آموزش و پرورش ملایر (در دست راه‌اندازی)[۶۱]
  • سایت موزه ارگ باستانی نوشیجان ملایر (در دست راه‌اندازی)[۶۲]
موزه مردم‌شناسی

قدمت موزه ملایر به دوره قاجار بازمی‌گردد. این موزه ابتدا توسط محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک بنیانگذاری شد. محل این موزه خانه باستانی مرتضی خان لطفعلیان است و دارای اندرونی، بیرونی، حسینیه و اصطبل است. هم اکنون از این خانه به عنوان موزه مردم‌شناسی شهر ملایر استفاده می‌شود. موزه مردم‌شناسی ملایر ۱۳۰۰ متر زیربنا و در زمینی به وسعت ۴۵۰۰ متر ساخته شده است.[۶۳][۶۴]

هتل‌ها

هتل کریم خان زند ملایر

هتل پنج ستاره کریمخان زند در شهر ملایر قرار دارد.[۶۵]

فرهنگ

سوگواری

هیئت ابوالفضل ملایر با بیش از ۵۰ هزار نفر جمعیت بعد از هیئت حسینیه اعظم زنجان یکی از بزرگترین هیئت‌های عزاداری ایران است.[۶۶]

سینما

سینما بهمن (نام قدیمی کوروش) ملایر مجهزترین سینما در غرب ایران است. این سینما با ظرفیت ۶۰۰ نفر آغاز به کار کرد. فعالیت این سینما در سال ۱۳۵۷ متوقف شد اما در سال ۱۳۵۸ توسط بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی با نام جدید سینما بهمن و ظرفیت ۵۴۳ گشایش یافت.[۲][۶۷][۶۸]

موسیقی

پیشینه موسیقی در ملایر به یکصدسال پیش می‌رسد.[۶۹] از چهرهای سرشناس موسیقی در ملایر می‌توان به سیف‌الدوله، لطیف فرحی، یدالله نیستانی، ماشاالله زندیان اشاره کرد.[۶۹] هم اکنون در شهر ملایر چندین گروه آموزش موسیقی فعال است. از سال ۱۳۷۶ شاخه‌ای از انجمن موسیقی ایران در ملایر فعال است.[۶۹]

کتابخانه

در دههٔ ۱۳۲۰ صنعت چاپ در ملایر ایجاد شد و شهر ملایر در کنار شهرهایی چون تهران، تبریز، اصفهان و چند شهر دیگر در ایران از پیشگامان صنعت چاپ در ایران است.[۷۰]

نشریه‌ها

نخستین روزنامهٔ ملایر، روزنامه سهیل با مدیریت احتشام الممالک سهیلی و سردبیری باقر دبیران معروف به دبیرزاده ملایری است که در سال ۱۳۰۱ خورشیدی در ملایر منتشر شد.[۷۱][۷۲] تازه‌ترین نشریهٔ ملایر نشریهٔ نور ملایر است که در سال ۱۳۹۳ مجوز انتشار گرفته است.[۷۳] از سوی دیگر مدیر مسئول روزنامه همدان پیام نیز از ایجاد روزنامه‌ای در ملایر در آینده خبر داده است.[۷۴]

رادیو

تلاش‌هایی برای ایجاد رادیو صدای ملایر انجام گرفته است.[۷۵]

ورزش

ورزش‌های زمستانی دربند ملایر

ورزشکاران ملایری تا کنون موفق به دریافت مدال‌های جهانی در برخی رشته‌های ورزشی شده‌اند.[۷۶]

مدال آوران المپیکی ملایر[۷۷][۷۸]
نام رشته ورزشی دوره عنوان
مسعود مصطفی جوکار کشتی آزاد ۲۰۰۴ – آتن (یونان) نقره
علیرضا حیدری کشتی آزاد ۲۰۰۴ – آتن (یونان) برنز
صادق گودرزی کشتی آزاد ۲۰۱۲ – لندن (انگلستان) نقره

در زمینهٔ مدیریت ورزش، ملایر زادگاه دکتر محمود گودرزی (وزیر ورزش و جوانان دولت یازدهم) و کیومرث هاشمی (رئیس کمیتهٔ ملی المپیک) است.[۷۸] در بخش ورزش‌های رزمی در رشته کونگ فو آقای صحبت الله کریم جوزانی یکی از مفاخر ملایر به حساب می‌آیند.

جاذبه‌ها

بوستان سیفیه

یکی از قدیمی‌ترین بوستان‌های طبیعی غرب کشور بوستان سیفیه ملایر است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار دارد. این باغ در مساحتی در حدود ۱۰ هکتار بنا شده و در سال ۱۳۰۴ توسط سیف الدوله؛ نوه فتح‌علیشاه قاجار در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد.[۷۹]

مینی ورد ملایر (پنجره‌ای به سوی دنیا)

تندیس برج پیزا در مجموعهٔ جهان نما (مینی ورد) ملایر

اولین مینی ورد خاورمیانه و چهارمین مینی ورد جهان است که پس از کشورهای ژاپن، بلژیک و چین در ایران و در شهر ملایر ساخته می‌شود.

نمونه این پروژه در ایران و خاورمیانه وجود ندارد و ساخت این مینی ورد با بهره‌گیری از شهر بروکسل بلژیک ساخته خواهد شد. در این پروژه ۱۳۸ اثر تاریخی ملی و جهانی در مقیاس یک دهم ساخته می‌شود که ۱۵ اثر از این تعداد، از آثار تاریخی جهان هستند.

از جمله آثار در حال ساخت می‌توان به برج ایفل، اهرام ثلاثه و تاج محل هندوستان به عنوان چند اثر مهم جهانی که در مینی ورد به نمایش گذاشته می‌شود اشاره کرد. با آغاز به کار این پروژه عظیم در ملایر نه تنها مردم این شهرستان بلکه تمام مردم ایران می‌توانند چندین اثر تاریخی مهم جهان و ایران را از نزدیک و در ابعاد کوچکتر ببینند.

همچنین ساخت پرسپولیس تخت جمشید، حافظیه، برج آزادی، آرامگاه باباطاهر و بسیاری دیگر از آثار تاریخی ملی را از دیگر آثار در نظر گرفته شده برای نخستین مینی ورد ایران اعلام کرد. مینی ورد در قسمت شرقی شهر ملایر در حال ساخت می‌باشد.[۸۰][۸۱]

یخچال میرفتاح

یک بنای گنبدی است که با مصالحه آجر و سنگ بنا شده و متعلق به دوره قاجار است. ارتفاع گنبد در این بنا به ۱۲ متر می‌رسد و ضخامت دیوارهای آن در بیشترین نقاط به ۹۲ سانتیمتر می‌رسد.[۸۲]

بام ملایر

بام ملایر یکی از مکان‌های دیدنی این شهر است که ۴۶۰ وسعت داشته در قسمت شرقی این شهر ملایر قرار دارد.

برآورد اعتبار لازم برای اجرای این طرح ۳۸۰ میلیارد ریال برآورد شده

اهدافی که در ساخت این مجموعه بزرگ تفریحی و توریستی دنبال می‌شود:

  • توسعه صنعت گردشگری، افزایش مدت اقامت گردشگران، افزایش اشتغال و درآمد سرانه شهروندان
  • ایجاد زیر بناهای مناسب برای پرکردن اوقات فراغت و رفاه شهروندان، بهبود عبور و مرور شهری و راه‌های دسترسی به معابر اصلی شهر و کاهش ترافیک
  • ایجاد فضاهای مناسبی را برای اقامت خانواده‌ها و گردشگران داخلی و خارجی

مجموعه‌هایی که در این طرح قرار خواهند گرفت:

مقبره سیف الدوله سلطان محمد در ملایر

شهربازی مسقف، کافی شاپ گردون، رستوران، هتل، کمپینگ اقامتی، تله کابین و منوریل، پیست پیاده‌روی، دوچرخه سواری، اسکیت، درشکه سواری و کارتینگ (ماشین اسباب بازی)، زمین‌های والیبال، بسکتبال، فوتسال، تنیس، بدمینتون، اسکی روی چمن، پیست‌های بدنسازی، دستگاه‌های ماساژور، پارک ترافیک، باغ موزه مشاهیر ملایر، کشور و جهان، آلاچیق، نورپردازی و آبشار مصنوعی

بخش‌هایی از بام ملایر که تاکنون به بهره‌برداری رسیده و در حال اتمام می‌باشد.

  • ساخت و نصب یادمان شهدا که با ۲۶ متر ارتفاع در زمینی به مساحت ۴۰۰ متر مربع بعنوان بلندترین یادمان شهدا در استان همدان شناخته شده است.
  • جدول کشی، آسفالت و سنگ‌فرش مسیر جاده سلامت که بخش اعظمی از این مجموعه را تشکیل داده است.
  • ساخت آلاچیق و نصب تجهیزات ورزشی در مسیر جاده سلامت.
  • ساخت و نصب مجسمه‌هایی از ایران باستان در مسیر ورودی بام ملایر.

دریاچه کوثر ملایر
  • احداث سرویس بهداشتی و رستوران.
  • ساخت آبشار مصنوعی در دامنه گرم کوه.
  • دیواره سنگ نوردی و صخره نورد[۸۳][۸۴]
دریاچه کوثر ملایر

دریاچه کوثر ملایر یک دریاچه مصنوعی با مساحت تقریبی ۲ هکتار است.[نیازمند منبع]

کاوانسرای شیخ الملوک

این کاروانسرا درشمال غربی راسته اصلی بازار توسط شیخ الملوک ساخته شده و قدیمترین کاروانسرای بازار ملایر بوده و در حال تخریب می‌باشد[۸۲]

ره‌آورد

کشمش از فر اورده‌های انگور

تارونیه گردشگر فرانسوی نیز که در زمان سلاطین صفوی دوبار به ایران آمده، در قسمت محصولات می‌گوید: «محصول پستهٔ ایران از ملایر است.»[۱۳] مقدسی فلسطینی که کتاب خود را در سال ۳۷۵ قمری نوشته است، از زعفران به عنوان محصول ملایر یاد می‌کند. این در حالی است که تا پایان حکومت قاجار زعفران یکی از اقلام صادراتی ملایر بوده است.[۱۳] پسته و زعفران در گذشته از اقلام صادراتی ملایر بوده است اما امروزه دیگر در ملایر به صورت انبوه کشت نمی‌شود.[نیازمند منبع] دیگر سوغاتی ملایر شیرهٔ ملایر است که پیشینهٔ کهنی دارد.[۱۳]

نظامی گنجوی دربارهٔ شیرهٔ ملایر می‌گوید:[نیازمند منبع]

شعری برای ملایر

قزوینی[چه کسی؟] نیز می‌گوید:

و محال، ملایر در جنب این محال واقع است و چون صاحب آثارالبلاد در کتاب خود، احوال آن محال را ذکر نکرده است وسیع، غله دارد و انگور بسیار خوب در آنجا به عمل آید و شیرهٔ آن ولایت چنان باشد که در جمیع ایران، بلکه در جمیع روی زمین چنان شیره‌ای به عمل نیاید

امروزه نیز سوغات ملایر شامل کشمش، باسلوق، مبل، منبت و شیره وانگور و عسل است.[۸۵]

ساختار شهری

نقشه شهر ملایر

شهرداری

تاریخچه

شهرداری ملایر در سال ۱۳۰۳ با تأسیس دفتری به نام فوائد عامه شروع به کار کرد. در سال ۱۳۱۷ نخستین ساختمان شهرداری در این شهر ساخته شد.[۸۶]

مناطق شهری

هم اکنون شهر ملایر دارای دو منطقه است که مستقیماً تحت نظارت شهرداری مرکزی اداره می‌شوند.[نیازمند منبع] سه روستا نامیله، ازنا و حاجی‌آباد به محدوده شهری ملایر پیوستند.[۸۷] وعده تأسیس شهرداری منطقه ۳ ملایر در مناطق امامزاده عبدالله، شمس‌آباد و طالقانی از سوی شهردار وقت ملایر در خرداد ۱۳۹۳ داده شده است.[۸۸]

مشکلات شهری

تکمیل خط لولهٔ انتقال آب از سد کلان به شهر[۸۹] و معضل ترافیک و حمل و نقل از مشکلات ملایر در حوزه مدیریت شهری می‌باشند.[۹۰]

سازمان‌ها

پیشینهٔ برق

در سال ۱۳۱۲ توسط چند خیر، پنج موتور برق به قدرت ۳۱۰ اسب – ۵۲۵ اسب – ۷۸۰ اسب، خریداری و در محل خیابان شهید طلوعی (برق پایین) نصب و راه‌اندازی شد؛ و در سال ۱۳۲۶ سه موتور با قدرت ۱۷۸۰ اسب در خیابان تختی (برق بالا) نصب و در سال ۱۳۴۹ مورد بهره‌برداری قرر گرفت.[۹۱]

پیشینهٔ تلفن

در سال ۱۳۰۶ و درست ۱۳ سال پس از ورود تلفن به ایران، ملایر از طریق اراک، قم به تهران به خط تلفن متصل شد. در پایان بهمن ماه ۱۳۰۶ اداره تلفن ملایر دارای ۱۵ رشته سیم بوده است؛ و سپس همدان نیز به وسیلهٔ یک رشته سیم از طریق ملایر نیز به شبکهٔ مخابرات کشور متصل شد. از سوی دیگر اسدآباد هم بوسیله یک رشته سیم به شبکه مخابرات وصل شد. همچنین ارتباط با کرمانشاه نیز از طریق اسدآباد صورت می‌گرفت. همچنین ارتباط با شهرهای نهاوند، تویسرکان و بروجرد نیز از طریق ملایر بر قرار می‌شد. در سال ۱۳۵۴ ملایر اولین شهرستان تابعه استان همدان بود که به شبکه خودکار بین شهری پیوست.[۹۲]

سراسرنمایی از منطقه یک شهری ملایر
سراسرنمایی از منطقه دو شهری ملایر

پارک‌ها

جنگل‌های ملایر

یکی از قدیمی‌ترین بوستان‌های طبیعی غرب کشور بوستان پارک سیفیه است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار دارد. این باغ در مساحتی در حدود ۱۰ هکتار بنا شده و در سال ۱۳۰۴ توسط سیف الدوله؛ نوه فتح‌علیشاه قاجار در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد.[نیازمند منبع]

کل فضای سبز شهرستان ملایر ۳ میلیون و ۱۱۴ هزار متر مربع است. هم اکنون ۴۰ پارک شهری در ملایر وجود دارد و سرانه فضای سبز ملایر ۱۹٫۶ متر مربع برای هر نفر است.[۹۳] وسعت پارک‌های ملایر ۱ میلیون و ۲۶۵ هزار متر مربع است.[۹۴][۹۵]

پارک‌های جنگلی

شهرستان ملایر دارای ۴۸۸۳ هکتار جنگل است؛ و از این مقدار ۱۲۸ هکتار بعنوان ذخیره گاه جنگلی تحت مدیریت است. همچنین مساخت کل جنگل‌های دست کاشت در ملایر ۱۲۴۷ هکتار است. جنگل‌های دست کاشت ملایر شامل پارک جنگلی میرزاکوچک خان، پارک شاهد، جنگل کاری سه راهی بیژن‌آباد و جنگل کاری حاشیه جاده ملایر ـ همدان است.[۹۶]

سلامت و بهداشت

نخستین بیمارستان ملایر بیمارستان ۲۵ تخت خوابی در پارک ملایر است که در سال ۱۳۰۵ توسط سیف الدوله ساخته شد.[۹۷] پس از آن در سال ۱۳۱۷ سکینه ترکمان سهرابی (فخرالحاجیه) پی ریزی بیمارستان مجهزی را در ملایر آغاز می‌کند.[۹۸] در سال ۱۳۲۲ بیمارستان فخریهٔ ملایر با ظرفیت ۱۲۲ تخت ثابت به بهره‌برداری رسید. بیمارستان فخریه در سال ۱۳۶۵ در جریان جنگ ایران و عراق بمباران شد.[۹۹] اما هم اکنون فعال است.

دیگر بیمارستان‌های فعال در ملایر، بیمارستان امام حسین با ظرفیت ۱۶۸ تخت،[۱۰۰] بیمارستان مهر با ۹۶ تخت،[۱۰۰] بیمارستان دکتر غرضی با ظرفیت ۱۶۴ تخت[۱۰۱] و مرکز جراحی خصوصی لقمان[۱۰۲] می‌باشند. وعده ساخت بیمارستانی ۱۲۸ تخته در شهر ملایر توسط سازمان اوقاف و امور خیریه ایران داده شده است.[۱۰۳]

صنایع و کارخانجات

ملایر دارای ۲۶۸ واحد صنعتی فعال، شهرک‌های صنعتی شوشاب، سهند، شهرک مبل و منبت، منطقه ویژه اقتصادی سامن و با داشتن سد کلان، بزرگترین سد آبی استان است صنایع ملایر شامل سبزه، بافتینه، لحیم سازی، سیم و کابل، کیان کرد، تولید درب و پنجره پی وی سی، پتروشیمی، شهرک شیشه کارخانه آلیاژی ذوب آهن و غیره می‌باشد. معادن نقره سیلیس و اورانیوم

صنایع دستی ملایر

قالی بافی

مبل و منبت کاری

ملایر-تولید کنند ۶۳ درصد مبل ایران

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظرفیت کاری، منبت کاری از دیر باز در ملایر رواج داشته است. در سالهای اخیر علاوه بر شهرهای مذکور در روستاهای روستاهای دهنوآورزمان، حسین‌آباد شاملو و بخش جوکار از توابع ملایر نیز، به تولید این صنعت می‌پردازند؛ که البته در این بین روستای دهنوآورزمان شهرتی یافته که همه کشور این روستا را به عنوان روستایی نمونه در صنعت مبل و منبت می‌شناسند.[۱۰۴] به طوری که فقط ۶۳ درصد مبل و منبت کشور در شهرستان ملایر تولید می‌شود و در این زمینه می‌توان گفت که شهرستان ملایر رتبه اول را در کشور دارا می‌باشد.[۱۰۵] از دیگر صنایع دستی چشمگیرشهرستان ملایر می‌توان به مرواربافی یا همان سبد بافی اشاره کرد. وجود ترکه‌های چوبی با کیفیت و مرغوب در این شهرستان از عوامل مؤثر در رشد این صنعت دستی در این شهرستان است. به دلیل همین کیفیت مناسب ترکه‌های ملایر هنرمندانی که دراستان‌های شمالی کشور به این صنعت دستی اشتغال دارند چوب مورد نیاز خود را از شهرستان ملایر تأمین می‌کنند. این ترکه‌ها در روستاهای گوراب، داویجان، می آباد و حرم آباد از توابع ملایر توسط کشاورزان کاشته می‌شود. مروار بافی ملایر پس از سفال لالجین رتبه دوم صادرات صنایع دستی استان همدان را به خارج از کشور به خود اختصاص داده است.[۱۰۶]

سرشناسان ملایر

پادشاهان:

  • کریمخان زند[۱۰۷]

ورزشکاران:

  • مسعود مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، نایب قهرمان المپیک، عضو تیم ملی)[۱۰۸]
  • میثم مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، قهرمان جهان، عضو تیم ملی، قهرمان وزن۸۶ کیلوگرم در بازی‌های آسیایی۲۰۱۴ اینچئون)[۱۰۸][۱۰۹]
  • صادق گودرزی (قهرمان کشتی، نایب قهرمان المپیک، قهرمان آسیا و جهان، عضو تیم ملی)[۱۱۰][۱۱۱]
  • مسعود چوبین (داوربین‌المللی کشتی جمهوری اسلامی ایران) اعزامی به کشورهای لهستان- یونان- قبرس – ترکیه و قزاقستان.
  • شاهین نصیری نیا قهرمان وزنه‌برداری جهان

دانشمندان و اساتید:

  • محمد محمدی ملایری، ادیب و تاریخ‌نگار، استاد دانشگاه تهران و دانشگاه‌های دولتی لبنان و دانشگاه آمریکایی بیروت بود.[۱۱۲]
  • محمد حیدری ملایری (فیزیکدان و اخترشناس اهل ایران است)[نیازمند منبع]
  • سعید شاملو (بنیانگذار روانشناسی بالینی ایران)[۱۱۳]
  • احمد محمدی متولد ملایر و چهره برگزیده در نخستین همایش چهره‌های ماندگار[۱۱۴]
  • محمود گودرزی استاد تمام دانشگاه تهران و از مؤسسین و رئیس دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی و وزیر ورزش کابینه حسن روحانی.[۱۱۵]
  • خسرو فرشیدورد ادیب و استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران[۱۱۶]

شاعران و نویسندگان:

  • فخرالدین اسعد گرگانی[۱۱۷]

هنرمندان:

  • مسعود جعفری جوزانی کارگردان سینما و فارغ‌التحصیل ایالات متحده در رشته کارگردانی و متولد روستای جوزان ملایر[۱۱۸]
  • مسعود چوبین بازیگر سینما و تلویزیون کشور

فعالان سیاسی:

  • خسرو روزبه مبارز ملی ایران و از بنیان‌گذاران حزب توده شاخه افسری عنوان پیوند[۱۱۹]
  • مهستی شاهرخی روزنامه‌نگار، منتقد تئاتر، داستان‌نویس و شاعر معاصر ایرانی است[۱۲۰]
  • کیومرث هاشمی رئیس کمیته ملی المپیک[۱۲۱]
  • محمد کاظمی دادستان سابق تهران، فعال اصلاح طلب و نماینده دوره‌های ششم و دهم مجلس شورای اسلامی

نگارخانه

مکان های مرتبط با اینجا

همدان همدان کشور  ایران استان همدان شهرستان همدان بخش مرکزی نام(های) قدیمی هگمتانه، اکباتان، امدانه، آمادای، آنادانا مردم جمعیت ۵۲۵٬۷۹۴ سال ۱۳۹۰ جغرافیای طبیعی مساحت ۶۲۸۵٫۸ هکتار ارتفاع از سطح دریا ۱٬۷۴۱ متر میانگین دمای سالانه ۱...
نهاوند نهاوند کشور  ایران استان همدان شهرستان نهاوند بخش مرکزی نام(های) دیگر ناون نام(های) قدیمی لائودیسه، نیفواندای، نیهاوند، نیوانتا، نیسایا سال شهرشدن دارای پیشینه تاریخی مردم جمعیت ۷۵٬۴۴۵ نفر در سال ۱۳۹۰ جغرافیای طبیعی مساحت ۱۵۳۵...
مهاجران (بهار) مهاجران ماران کشور  ایران استان همدان شهرستان بهار بخش لالجین نام(های) قدیمی ماران ، "ایلان داشی" مردم جمعیت ۷۷۵۸ نفر جغرافیای طبیعی ارتفاع از سطح دریا ۱۶۶۶ متر اطلاعات شهری شهردار رضا حاکمی پیش‌شماره تلفنی ۰۸۱۳۴۳۶ ...
مریانج مریانج اطلاعات کلی کشور  ایران استان همدان شهرستان همدان بخش مرکزی مریانج ۳۴.۵۰° شمالی ۴۸.۲۸° شرقی مردم جمعیت ۹۴۴۲ نفر جغرافیای طبیعی ارتفاع از سطح دریا ۱۷۷۸ متر اطلاعات روستایی وب‌گاه رسمی http://maryanaj....
لالجین لالجین کشور  ایران استان همدان شهرستان بهار بخش لالجین نام(های) دیگر لَلین، لالون مردم جمعیت ۱۴٬۷۲۴ نفر جغرافیای طبیعی ارتفاع از سطح دریا ۱۷۳۱ متر آب‌وهوا روزهای یخبندان سالانه ۱۳۶٬۳ روز اطلاعات شهری نمایندهٔ مجلس ش...
گیان گیان گیو کشور  ایران استان همدان شهرستان نهاوند بخش گیان نام(های) دیگر کیان مردم جمعیت ۶۵۰۰ جغرافیای طبیعی ارتفاع از سطح دریا ۱۵۶۳ متر اطلاعات شهری پیش‌شماره تلفنی ۰۸۵۲۳۴۲ تابلوی خوش‌آمد به شهر گیان ...
گل‌تپه گل‌تپه کشور  ایران استان همدان شهرستان کبودرآهنگ بخش گل‌تپه مردم جمعیت ۱۸۵۳ نفر نفر جغرافیای طبیعی ارتفاع از سطح دریا ۲۱۶۲ متر اطلاعات شهری پیش‌شماره تلفنی ۰۸۱۲۵۷۲ وبگاه ostan-hm.ir گل‌تپه روی نقشه ایران ...
کبودراهنگ کبود راهنگ کورنگ کشور  ایران استان همدان شهرستان کبودراهنگ مردم جمعیت ۱۵۵٬۶۷۵ نفر تراکم جمعیت ۴۰ نفر در هر کیلومتر مربع نفر بر کیلومتر مربع جغرافیای طبیعی مساحت ۳۸۱۵ کیلومتر مربع ارتفاع از سطح دریا ۱۶۶۶ متر آب‌وهوا میانگین با...
قهاوند قهاوند کشور  ایران استان همدان بخش شرا مردم جمعیت 3500 جغرافیای طبیعی ارتفاع از سطح دریا ۱۶۱۰ آب‌وهوا روزهای یخبندان سالانه تقریباً هرسال اطلاعات شهری شهردار جناب آقای محمدرستگار پیش‌شماره تلفنی 0813846 وبگاه javana.ir ...

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کانال تلگرام ما